Pracownik zatrudniony na pełny etat ma 20 dni urlopu wypoczynkowego, jeśli jego staż pracy jest krótszy niż 10 lat, albo 26 dni, gdy staż wynosi co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się nie tylko poprzednie zatrudnienie, lecz także ukończoną szkołę oraz – od 2026 roku, po spełnieniu ustawowych warunków – niektóre okresy pracy na umowach cywilnoprawnych i prowadzenia działalności gospodarczej.
Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi?
Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego określa Kodeks pracy. Dotyczy on pracownika zatrudnionego na pełny etat:
| Staż pracy | Roczny wymiar urlopu | Wymiar godzinowy |
|---|---|---|
| Mniej niż 10 lat | 20 dni | 160 godzin |
| Co najmniej 10 lat | 26 dni | 208 godzin |
Do osiągnięcia 10-letniego stażu liczą się wszystkie uwzględniane okresy pracy i nauki. Prawo do 26 dni powstaje w dniu, w którym pracownik osiągnie wymagany staż, a nie dopiero od początku kolejnego roku. Jeżeli wykorzystał już całą dotychczasową pulę, może otrzymać urlop uzupełniający.
Co wlicza się do stażu urlopowego?
Staż urlopowy obejmuje przede wszystkim poprzednie okresy zatrudnienia, niezależnie od przerw między umowami i sposobu zakończenia stosunku pracy. Znaczenie ma także ukończona szkoła. Okresów nauki nie dodaje się do siebie. Uwzględnia się jeden, najkorzystniejszy wariant.
| Ukończona szkoła | Okres wliczany do stażu | Staż pracy potrzebny do 26 dni |
|---|---|---|
| Szkoła wyższa | 8 lat | 2 lata |
| Szkoła policealna | 6 lat | 4 lata |
| Średnia szkoła zawodowa, w tym technikum | Do 5 lat | 5 lat |
| Liceum ogólnokształcące | 4 lata | 6 lat |
| Zasadnicza szkoła zawodowa | Do 3 lat | 7 lat |
Jeżeli nauka odbywała się w czasie zatrudnienia, bierze się pod uwagę okres pracy albo okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze. Nie można jednak doliczyć obu okresów za ten sam czas.
Poza zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę do stażu mogą zostać zaliczone także:
- okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych
- udokumentowana praca za granicą u zagranicznego pracodawcy
- okres czynnej lub zawodowej służby wojskowej
- urlop wychowawczy
- praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym lub gospodarstwie małżonka
- od 2026 roku niektóre okresy wykonywania umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług, umowy agencyjnej oraz prowadzenia działalności gospodarczej
Nowe zasady dotyczą okresów, za które były opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a ich uwzględnienie wymaga odpowiedniego udokumentowania. W praktyce może być potrzebne zaświadczenie z ZUS. Przy skomplikowanych okresach, zwłaszcza zagranicznych, warto sprawdzić dokumenty w kadrach lub Państwowej Inspekcji Pracy.
Jak liczyć urlop przy pierwszej pracy?
Osoba podejmująca pierwszą pracę w życiu nabywa urlop stopniowo. Po każdym miesiącu pracy uzyskuje prawo do 1/12 rocznego wymiaru, który będzie jej przysługiwał po przepracowaniu roku.
- Ustal, czy jest to pierwsza praca w życiu.
- Sprawdź staż wynikający z ukończonej szkoły.
- Ustal roczny wymiar, czyli 20 albo 26 dni.
- Podziel ten wymiar przez 12 i pomnóż przez liczbę przepracowanych miesięcy.
Przy wymiarze 20 dni jest to 1,67 dnia, czyli 13 godzin i 20 minut za miesiąc. Przy wymiarze 26 dni miesięczna część wynosi 2,17 dnia. W pierwszym roku przepisy nie nakazują zaokrąglać tej wartości do pełnego dnia, choć pracodawca może zastosować korzystniejsze zaokrąglenie, pod warunkiem że roczna pula nie zostanie przekroczona.
Urlop przy części etatu i zmianie pracodawcy
Przy niepełnym etacie urlop ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Niepełny dzień zaokrągla się w górę do pełnego dnia, a następnie przelicza na godziny. Przykładowe wartości wyglądają następująco:
- pół etatu – 10 dni przy stażu krótszym niż 10 lat albo 13 dni przy stażu co najmniej 10-letnim
- trzy czwarte etatu – 15 albo 20 dni
- ćwierć etatu – 5 albo 7 dni
- jedna ósma etatu – 3 albo 4 dni
Jeżeli pracownik zmienia pracodawcę w trakcie roku, każdy pracodawca udziela urlopu proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w danym roku. Przykładowo osoba z prawem do 26 dni, która pracuje u pierwszego pracodawcy przez sześć miesięcy, ma tam 13 dni urlopu. U kolejnego pracodawcy może otrzymać pozostałe 13 dni, jeżeli zatrudnienie trwa do końca roku.
Przy obliczaniu urlopu proporcjonalnego miesiąc pracy stanowi 1/12 rocznego wymiaru. Niepełny miesiąc zaokrągla się w górę, podobnie jak niepełny dzień urlopu. Niewykorzystany urlop nie przechodzi automatycznie do nowej firmy. Po rozwiązaniu umowy poprzedni pracodawca rozlicza go zgodnie z zasadami dotyczącymi niewykorzystanego urlopu, a nowy pracodawca ustala własną część proporcjonalną.
Urlopu udziela się w dniach pracy wynikających z grafiku, w wymiarze godzin odpowiadającym pracy zaplanowanej na dany dzień. Dlatego przy zmianach 12-godzinnych jeden dzień urlopu może pomniejszyć pulę o 12 godzin, mimo że roczny wymiar nadal wynosi 160 albo 208 godzin.
Dodatkowe uprawnienia urlopowe
Pracownik z orzeczeniem o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności może po spełnieniu ustawowych warunków uzyskać 10 dodatkowych dni urlopu w roku. Prawo do pierwszego dodatkowego urlopu powstaje po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia do jednego z tych stopni niepełnosprawności. Przy podstawowym wymiarze 26 dni daje to łącznie 36 dni urlopu.
Osobną kategorią jest urlop na żądanie. W ramach rocznej puli urlopu wypoczynkowego pracownik może wykorzystać maksymalnie 4 dni w trybie na żądanie. Nie jest to dodatkowe 4 dni poza wymiarem 20 albo 26 dni.
Najważniejszy punkt jest prosty: na pełnym etacie przysługuje 20 lub 26 dni, a o wyborze właściwego wymiaru decyduje łączny staż urlopowy. Przy jego ustalaniu trzeba uwzględnić naukę, wcześniejsze zatrudnienie oraz – według zasad obowiązujących od 2026 roku – udokumentowane okresy objęte nowymi regulacjami.
Artykuł ma charakter informacyjny. W indywidualnej sprawie dotyczącej stażu urlopowego lub zastosowania nowych przepisów warto skonsultować dokumenty z działem kadr, Państwową Inspekcją Pracy albo specjalistą z zakresu prawa pracy.
