Urlop rodzicielski w wymiarze 9 tygodni to indywidualne prawo każdego z rodziców. Nie jest to dodatkowy urlop ponad ustawową pulę, lecz jej wyodrębniona część, której nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Jeśli uprawniony rodzic z niej nie skorzysta, te tygodnie przepadają. Za ten okres przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Czym jest nieprzenoszalne 9 tygodni?
Urlop rodzicielski przysługuje łącznie obojgu pracownikom – rodzicom dziecka. Każdy z nich ma jednak wyłączne prawo do 9 tygodni z tej puli. Oznacza to, że matka nie może wykorzystać 9 tygodni przypisanych ojcu, a ojciec nie może przejąć części zarezerwowanej dla matki.
Skorzystanie z tego uprawnienia jest dobrowolne. Przepisy nie nakładają na żadnego z rodziców obowiązku wykorzystania 9 tygodni. Jeżeli jednak uprawniony rodzic nie złoży wniosku i nie skorzysta z tej części urlopu, niewykorzystany okres nie przechodzi na drugiego rodzica.
Jak 9 tygodni mieści się w całej puli urlopu?
Przy urodzeniu jednego dziecka łączny wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi 41 tygodni. Nie oznacza to, że każde z rodziców ma osobno 41 tygodni. Jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 32 tygodnie, ponieważ 9 tygodni pozostaje wyłącznie do dyspozycji drugiego.
| Część urlopu | Wymiar | Dla kogo? |
|---|---|---|
| Nieprzenoszalna część matki | 9 tygodni | Wyłącznie dla matki |
| Nieprzenoszalna część ojca | 9 tygodni | Wyłącznie dla ojca |
| Pula wspólna | 23 tygodnie | Do podziału między rodziców |
Przykładowo, jeżeli matka wykorzysta 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego, ojcu pozostaje jego własne 9 tygodni. Nie może on natomiast przejąć dodatkowych tygodni z części wykorzystanej przez matkę. Jeżeli ojciec nie skorzysta ze swojego uprawnienia, urlop kończy się po wykorzystaniu pozostałej części puli.
Przy porodzie mnogim łączny wymiar urlopu wynosi 43 tygodnie. Wyższy wymiar, wynoszący 65 albo 67 tygodni, może przysługiwać w przypadkach określonych w ustawie „Za życiem”. Zasada indywidualnego, nieprzenoszalnego prawa do 9 tygodni pozostaje odrębna od pozostałej części urlopu.
Jak skorzystać z 9 tygodni urlopu rodzicielskiego?
Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje pracownikowi będącemu rodzicem dziecka. Ojciec może skorzystać ze swojego urlopu także wtedy, gdy matka nie pracuje lub nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Rodzice mogą korzystać z urlopu jednocześnie, ale każdy wykorzystany tydzień pomniejsza łączną pulę przypadającą na oboje.
Przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić najważniejsze warunki formalne:
- Wniosek należy złożyć w postaci papierowej albo elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
- Urlop można wykorzystać jednorazowo albo w maksymalnie pięciu częściach.
- Ostatnia część urlopu musi przypadać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
- Pracodawca powinien uwzględnić kompletny wniosek złożony w ustawowym terminie.
Wniosek powinien wskazywać między innymi okres, na który ma zostać udzielony urlop, oraz informacje o wcześniej wykorzystanym urlopie rodzicielskim lub okresach pobierania zasiłku za czas odpowiadający temu urlopowi. W zależności od sytuacji dołącza się także dokument potwierdzający urodzenie dziecka i oświadczenie dotyczące korzystania z uprawnień przez drugiego rodzica. Dokumentów znajdujących się już w aktach osobowych co do zasady nie trzeba składać ponownie.
Procedura może wyglądać następująco:
- Ustal z drugim rodzicem, czy i w jakim okresie wykorzysta on swoją część urlopu.
- Określ datę rozpoczęcia 9 tygodni i sprawdź, czy wniosek zostanie złożony z co najmniej 21-dniowym wyprzedzeniem.
- Przygotuj wniosek papierowy lub elektroniczny wraz z wymaganymi informacjami i załącznikami.
- Złóż dokument pracodawcy i zachowaj potwierdzenie jego przekazania.
Jaki zasiłek przysługuje za 9 tygodni?
Za okres urlopu rodzicielskiego pracownik otrzymuje zasiłek macierzyński, a nie wynagrodzenie za pracę. Zasadniczo wynosi on 70% podstawy wymiaru. Nieprzenoszalne 9 tygodni przysługujące wyłącznie drugiemu rodzicowi jest objęte właśnie tą stawką.
Nie zmienia tego wniosek matki o uśredniony zasiłek w wysokości 81,5% za okres urlopu macierzyńskiego i przypadającej jej części urlopu rodzicielskiego. Wniosek o 81,5% zasiłku jest czym innym niż wniosek o udzielenie urlopu i składa się go w terminie do 21 dni po porodzie. Nie może on obejmować nieprzenoszalnych 9 tygodni drugiego rodzica, za które zasiłek wynosi 70% podstawy.
Czy urlop można łączyć z pracą?
Tak. Pracownik może łączyć urlop rodzicielski z pracą u pracodawcy udzielającego urlopu, maksymalnie w wymiarze połowy pełnego etatu. Urlop jest wtedy udzielany na pozostałą część wymiaru czasu pracy, a jego okres wydłuża się proporcjonalnie. Wniosek o takie połączenie również składa się co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy.
Pracodawca może odmówić łączenia urlopu z pracą, jeżeli nie pozwala na to organizacja pracy albo rodzaj wykonywanych obowiązków. Taka odmowa nie oznacza jednak odmowy samego urlopu rodzicielskiego.
Najczęstsze pytania o urlop rodzicielski 9 tygodni
Czy 9 tygodni urlopu rodzicielskiego jest obowiązkowe?
Nie. To prawo, a nie obowiązek. Rodzic może z niego skorzystać, ale nie musi.
Co się stanie, jeśli ojciec nie wykorzysta swoich 9 tygodni?
Ta część urlopu przepada. Matka nie może jej przejąć ani wykorzystać w imieniu ojca.
Czy 9 tygodni można przenieść na drugiego rodzica?
Nie. Nieprzenoszalność oznacza, że każdy rodzic może wykorzystać wyłącznie własne 9 tygodni. Pozostała część puli, która nie jest przypisana indywidualnie, może być dzielona między rodziców.
Czy 9 tygodni urlopu rodzicielskiego to urlop ojcowski?
Nie. Są to dwa odrębne uprawnienia. Urlop rodzicielski może przysługiwać zarówno matce, jak i ojcu i jest częścią wspólnej puli dla rodziców. Urlop ojcowski jest osobnym uprawnieniem pracownika – ojca dziecka.
Czy ojciec może skorzystać z urlopu, gdy matka wykorzystała już 32 tygodnie?
Tak. W takiej sytuacji ojcu pozostaje jego wyłączne 9 tygodni, o ile zachowany jest termin na wykorzystanie urlopu i złożenie wniosku.
Najważniejsza zasada jest prosta: 9 tygodni należy do konkretnego rodzica, nie do rodziny jako wspólnej puli. Można z nich zrezygnować, ale nie można przekazać ich drugiej osobie. Dlatego przed podziałem 41 tygodni warto zaplanować, czy każdy z rodziców wykorzysta własną nieprzenoszalną część.
Informacje dotyczą zasad urlopu rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego wynikających z przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy sporze z pracodawcą lub wątpliwościach dotyczących wyliczenia zasiłku, warto skonsultować się z kadrami, ZUS albo specjalistą prawa pracy.
